Truyện Kiều (Nguyễn Du) nhìn từ lý thuyết tình huống giới hạn của Karl Jaspers

Tóm tắt

Bài viết tiếp cận Truyện Kiều (Nguyễn Du) dưới lý thuyết “tình huống giới hạn” của Karl Jaspers thông qua hai phạm trù trung tâm: vô hạn và giới hạn. Thông qua các tình huống giới hạn cụ thể mà Karl Jaspers đã đề ra: cái chết, tội lỗi, ngẫu nhiên đồng thời dựa trên các nguyên tắc đạo đức phương Đông; bài viết sẽ luận giải rằng hành trình của nhân vật Thúy Kiều như là chiến đấu với những “tình huống giới hạn”, và chính những giới hạn mà nàng đối mặt sẽ khởi lộ những vô hạn mà nàng khát vọng vươn đến. Từ cách tiếp cận này, Truyện Kiều (Nguyễn Du) không chỉ được đọc như bi kịch của con người mà mở ra một đối thoại, rằng con người luôn đứng trong những tình huống lưỡng nan và bị kéo căng bởi các trường lực, nhưng không ngừng vươn lên cái vô hạn dù nó chỉ hiện diện trong khoảnh khắc cực hạn. Nhân vật Thúy Kiều, vì thế, không còn là một điển mẫu của bi kịch cá nhân mà là một chủ thể liên tục trải nghiệm, thể nghiệm và tạo nên ý nghĩa trong sự khép mình ở giới hạn và vô hạn của hiện hữu. Bài viết từ đó góp phần đối thoại với những cách diễn giải Truyện Kiều trước đây, cũng như mở ra những đối thoại tư tưởng Đông – Tây, một hướng tiếp cận tiềm năng cho văn học trung đại Việt Nam.