Đo lường nhận thức đạo đức AI của sinh viên theo 7 nguyên tắc Unesco (2021): thực trạng và hàm ý
Tóm tắt
Nghiên cứu này vận dụng Khuyến nghị về đạo đức trí tuệ nhân tạo của UNESCO (2021) để xây dựng và áp dụng một thang đo dựa trên các nguyên tắc đạo đức AI nhằm đánh giá mức độ nhận thức đạo đức AI của sinh viên đại học Việt Nam. Khảo sát được thực hiện với 307 sinh viên tại các cơ sở giáo dục đại học. Kết quả cho thấy nhận thức đạo đức AI của sinh viên đạt mức tương đối cao, đặc biệt ở các khía cạnh độ tin cậy kỹ thuật, quyền riêng tư và minh bạch. Phân tích so sánh cho thấy giới tính, khối ngành và tần suất sử dụng AI không tạo ra sự khác biệt có ý nghĩa thống kê về mức độ nhận thức đạo đức AI. Trong khi đó, sự khác biệt theo năm học được ghi nhận, với sinh viên năm nhất có mức nhận thức cao hơn sinh viên năm hai. Trên cơ sở đó, nghiên cứu đề xuất tăng cường giáo dục đạo đức AI trong chương trình đào tạo đại học, đặc biệt ở giai đoạn đầu, nhằm hình thành thói quen sử dụng AI có trách nhiệm cho sinh viên.
Tài liệu tham khảo
1. Huang, C., Zhang, Z., Mao, B., & Yao, X. (2022), An overview of artificial intelligence ethics, IEEE Transactions on Artificial Intelligence, 4(4), pp.799-819.
2. Singh, H. P., & Aziz, A. A. (2025), Impact of intelligent learning assistants on creativity of university students: a self-determination theory perspective, Future Business Journal, 11(1), p.122.
3. Chanpetch, N., & Songserm, U. (2023), Artificial intelligence (AI): Educational applications, Journal of Teacher Professional Development, 6(1), pp.1-13.
4. Zulfa, N. A., Na'imah, N. I., Hafni, N. D., Hibana, H., Sa'adah, D. A., Sholihah, M., & Sari, N. (2025), Student Creativity Innovation in Completing Artificial Intelligence (AI)-Based Lecture Assignments, Al Hikmah Indonesian Journal of Early Childhood Islamic Education, 9(1), pp.134-143.
5. Siau, K., & Wang, W. (2020), Artificial intelligence (AI) ethics: ethics of AI and ethical AI, Journal of Database Management (JDM), 31(2), pp.74-87.
6. Kazim, E., & Koshiyama, A. S. (2021), A high-level overview of AI ethics, Patterns, 2(9).
7. Hanna, M. G., Pantanowitz, L., Jackson, B., Palmer, O., Visweswaran, S., Pantanowitz, J., ... & Rashidi, H. H. (2025), Ethical and bias considerations in artificial intelligence/machine learning, Modern Pathology, 38(3), p.100686.
8. Weidener, L., & Fischer, M. (2024), Role of ethics in developing AI-based applications in medicine: insights from expert interviews and discussion of implications, Jmir ai, 3(1), e51204.
9. Mittelstadt, B. (2019), Principles alone cannot guarantee ethical AI, Nature machine intelligence, 1(11), pp.501-507.
10. Leta, F. M., & Vancea, D. P. C. (2023), Ethics in education: Exploring the ethical implications of artificial intelligence implementation, Ovidius university annals, economic sciences series, 23(1), pp.413-421.
11. UNESCO. (2021), Recommendation on the ethics of artificial intelligence, United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization.
12. Ghotbi, N., & Ho, M. T. (2021), Moral awareness of college students regarding artificial intelligence, Asian Bioethics Review, 13(4), pp.421-433.
13. Valerio, A. (2024), Anticipating the impact of artificial intelligence in higher education: Student awareness and ethical concerns in Zamboanga City, Philippines, Cognizance Journal of Multidisciplinary Studies, 4(6), pp.10-47760.
14. Ferhataj, A., Memaj, F., Sahatcija, R., Ora, A., & Koka, E. (2025), Ethical concerns in AI development: analyzing students’ perspectives on robotics and society, Journal of Information, Communication and Ethics in Society, 23(2), pp.165-187.
15. Saatci, E. Y. (2025), AI and Ethics: Scale Development for Measuring Ethical Perceptions of Artificial Intelligence Across Sectors and Countries, International Journal of Economic Behavior and Organization, 13(1), pp.35-50.
16. Wang, Z., Chai, C. S., Li, J., & Lee, V. W. Y. (2025), Assessment of AI ethical reflection: the development and validation of the AI ethical reflection scale (AIERS) for university students, International Journal of Educational Technology in Higher Education, 22(1), p.19.
17. Usher, M., & Barak, M. (2024), Unpacking the role of AI ethics online education for science and engineering students, International Journal of STEM Education, 11(1), p.35.
Tải xuống
Đã Xuất bản
Cách trích dẫn
Số
Chuyên mục
Giấy phép
Tác phẩm này được cấp phép theo Giấy phép quốc tế Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 .
