Ý niệm hoá văn hoá trong lược đồ sự tình: Nghiên cứu trường hợp nghi lễ kính nhớ tổ tiên của cộng đồng Công giáo người Việt

Tóm tắt

Là mô hình biểu thị nhận thức của con người trong việc thấu hiểu thế giới, lược đồ văn hóa trong Ngôn ngữ học văn hóa giúp người nghiên cứu có thể xử lí thông tin của một cộng đồng văn hoá. Trong đó, lược đồ sự tình được trừu tượng hóa từ kinh nghiệm của sự kiện nhất định. Nghiên cứu lược đồ sự tình trong nghi lễ người Việt Công giáo có thể thiết lập hệ thống ý niệm hoá văn hoá đặc thù. Trong bài viết này, bằng phương pháp định tính, phương pháp phân tích dựa trên kho ngữ liệu, phương pháp phân tích ý niệm dân tộc học qua văn bản/hình ảnh trực quan, và phương pháp tập hợp các ý niệm, chúng tôi tiến hành xác lập một số ý niệm hoá văn hoá cơ bản có trong lược đồ sự tình thuộc nghi lễ kính nhớ tổ tiên của người Việt Công giáo. Kết quả phân tích 12 ngôn ngữ cầu nguyện cho thấy, những ý niệm hoá văn hoá về nghi lễ này được xác lập trong tri nhận của cộng đồng này như sau: kính nhớ tổ tiên là dịp thể hiện tinh thần đạo hiếu, dịp nhắc nhớ về cội nguồn, dịp trả lẽ công bằng, và dịp gắn kết giữa các thế hệ. Những ý niệm trên phản ánh niềm tin rằng người Việt Công giáo không xoá bỏ niềm tin truyền thống mà tái diễn giải và tích hợp chúng vào thực hành đức tin Công giáo, tạo nên lược đồ sự tình độc đáo